Net-billing: jak działa system rozliczeń prosumentów?

Od kiedy obowiązuje net-billing?

System net-billingu został wprowadzony 1 kwietnia 2022 r. i objął nowych prosumentów przyłączających mikroinstalacje fotowoltaiczne. Zastąpił on wcześniejszy system opustów (net-metering), w którym prosument mógł odebrać z sieci część wcześniej oddanej energii. W net-billingu nadwyżki energii są sprzedawane, a ich wartość trafia do depozytu prosumenckiego.

Kogo dotyczą ceny RCEm oraz RCE?

Od początku funkcjonowania net-billingu energia oddawana do sieci była rozliczana według miesięcznej rynkowej ceny energii, czyli RCEm. Sytuacja zmieniła się 1 lipca 2024 r., kiedy dla nowych prosumentów wprowadzono rozliczenia oparte na rynkowej cenie energii wyznaczanej dla każdej godziny, czyli RCE. Obecnie obowiązują następujące zasady:

• Prosumenci, którzy rozpoczęli wytwarzanie energii przed 1 lipca 2024 r., są rozliczani według miesięcznej ceny RCEm. Mogą jednak dobrowolnie przejść na rozliczenia godzinowe RCE, składając odpowiednie oświadczenie do swojego sprzedawcy energii.
• Prosumenci, którzy przyłączyli instalację od 1 lipca 2024 r., są rozliczani według cen godzinowych RCE i nie mają możliwości powrotu do systemu RCEm.

Warto pamiętać, że wraz z nowelizacją przepisów, która weszła w życie 27 grudnia 2024 r., zwiększono atrakcyjność rozliczeń godzinowych. Prosumenci korzystający z RCE mogą obecnie otrzymać zwrot niewykorzystanych środków z depozytu prosumenckiego do wysokości 30% wartości energii wprowadzonej do sieci, podczas gdy w przypadku RCEm limit ten wynosi 20%.

Net-billing, czyli sprzedaż energii

Wyobraźmy sobie dom wyposażony w instalację fotowoltaiczną. W słoneczny dzień panele produkują więcej energii, niż mieszkańcy są w stanie zużyć na bieżąco. Załóżmy, że instalacja wyprodukowała 20 kWh energii.

• 8 kWh zostało zużyte bezpośrednio w domu,
• pozostałe 12 kWh trafiło do sieci elektroenergetycznej.

W systemie net-billingu energia oddana do sieci jest sprzedawana. Jej wartość zostaje zapisana na indywidualnym koncie prosumenta, czyli w tzw. depozycie prosumenckim.

Zgromadzone środki można następnie wykorzystać do pokrywania kosztów energii pobieranej z sieci, na przykład wieczorem, nocą lub zimą, gdy instalacja produkuje mniej prądu.

W praktyce oznacza to, że prosument najpierw sprzedaje energię do sieci, a później kupuje ją z powrotem wtedy, gdy jej potrzebuje.

Czym jest depozyt prosumencki?

Depozyt prosumencki można porównać do elektronicznego portfela. Trafiają do niego środki uzyskane ze sprzedaży nadwyżek energii. Nie są to jednak fizyczne pieniądze wypłacane na konto bankowe od razu po sprzedaży energii. Ich podstawowym zadaniem jest pomniejszanie przyszłych rachunków za energię elektryczną.

Jeżeli część środków pozostanie niewykorzystana, prosument może ubiegać się o ich zwrot po upływie 12 miesięcy. Wysokość zwrotu jest jednak ograniczona. Nie może przekroczyć 20% lub 30% wartości energii elektrycznej wprowadzonej do sieci w danym miesiącu kalendarzowym, w zależności od cen po których prosument jest rozliczany (RCEm lub RCE). Oznacza to, że celem depozytu nie jest generowanie dodatkowego dochodu, lecz przede wszystkim kompensowanie kosztów zakupu energii. Warto dodać, że w praktyce od początku 2025 roku zwiększono wartość depozytu prosumenckiego o 23% (tzw. współczynnik 1,23). Oznacza to, że wartość energii oddanej do sieci jest powiększana o ten współczynnik i tym samym przeliczana na korzyść prosumenta i przypisywana na jego konto w kolejnym miesiącu.

Skąd biorą się ceny RCEm i RCE?

Wartość energii oddawanej do sieci nie jest stała. To właśnie dlatego w net-billingu funkcjonują dwa sposoby jej wyceny.

RCEm, czyli miesięczna cena energii

RCEm (Rynkowa Cena Energii Miesięczna) to średnia cena energii wyliczona dla całego miesiąca. Można ją porównać do średniej ocen na koniec semestru. Nie liczy się każdy pojedynczy sprawdzian, ale końcowy wynik.

Jeżeli miesięczna cena RCEm wynosi 0,40 zł/kWh, każda kilowatogodzina energii oddana do sieci w tym miesiącu zostanie rozliczona właśnie według tej stawki. Takie rozwiązanie jest proste i przewidywalne, ponieważ prosument nie musi śledzić zmian cen energii w ciągu dnia.

RCE, czyli cena godzinowa

RCE (Rynkowa Cena Energii) odzwierciedla rzeczywistą wartość energii w konkretnej godzinie. To trochę jak ceny biletów lotniczych. W zależności od popytu i podaży mogą się zmieniać nawet z godziny na godzinę.

Jeżeli energia oddana do sieci o godzinie 12:00 jest warta 0,55 zł/kWh, a godzinę później 0,35 zł/kWh, każda z tych porcji energii zostanie rozliczona według innej stawki. Dzięki temu cena energii lepiej odzwierciedla sytuację na rynku. Jednocześnie oznacza to większą zmienność wartości energii trafiającej do depozytu prosumenckiego.

Czy prosumenci rozliczani według RCE i RCEm mogą otrzymać taki sam zwrot?

Zasady zwrotu środków są identyczne dla wszystkich prosumentów. Różnić może się jednak wartość zgromadzona w depozycie. Jeżeli dwóch prosumentów odda do sieci taką samą ilość energii, ale jeden będzie rozliczany według RCEm, a drugi według RCE, wartość ich depozytów może być różna. Wszystko zależy od tego, po jakiej cenie została wyceniona energia.

To właśnie dlatego ceny RCE i RCEm mają tak duże znaczenie. Nie wpływają na ilość energii oddawanej do sieci, ale bezpośrednio decydują o wartości środków zapisanych na koncie prosumenta. Net-billing sprawia więc, że właściciel instalacji fotowoltaicznej staje się uczestnikiem rynku energii. Im lepiej dopasuje zużycie energii do jej produkcji i im większą osiągnie autokonsumpcję, tym większe korzyści może uzyskać z własnej instalacji PV.